Kakmacılığın Tarihçesi
Kakmacılığın tarihi çok eskilere dayanır. Kakmacılık uygulaması ile yapılmış eserlere hemen her ülkede rastlanmıştır. Kakmacılık tekniği masa, sandalye, dolap gibi eşyaların süslenmesinin yanı sıra, dinî yapıların ahşap kısımlarına da uygulanmıştır. Kakmacılıkta kullanılan motifler, kakma uygulamasının yapıldığı eşyanın özelliklerine ve ülkenin kültürüne göre değişmektedir.
Mobilya yüzeylerini renkli şekillerle süsleme, M.Ö. 3000 yılında Mısırlılar tarafından uygulanmıştır. Kakmacılığın ilk örnekleri renkli deniz kabukları, taşlar ve kemiklerin ağaç oyularak içine yerleştirilmesiyle meydana getirilmiştir. Yunanistan’da M.Ö. 6. ve 5. yüzyıllarda çok ince gravürlerle süslenmiş paketler hazırlanarak mobilyaların üzerine tutkallanmıştır. Günümüzde uygulanan biçimde kakmacılığın yapılışı, M.Ö. 2000-800 yıllarına rastlar. Peru’daki eski tapınaklarda, Yunanistan ve İtalya’da M.Ö. 6. yüzyıllarda yapılan vazolarda mozaik tarzında kakma süslemeler bulunmuştur.
M.Ö. 1350 yılında ölen Mısır Firavunu Tutankamon’un mezarındaki sıra, sandalye ve karyolaların üzerinde kakma süslemelerine rastlanmıştır. Kakmacılık hakkında yazılı ilk belge M.S. 79 yılında ölen Romalı tarihçi Plinius (Pilinus)’a aittir. Bu belgede kakmacılığın nasıl yapıldığı açıklanmaktadır.
Bıçakla yapılan kakma işlerinde fon (zemin) olacak ağaç, kakma parçasına uygun olarak bıçakla oyulmuştur. Daha sonra kakma parçaları bu yuvalara tutkallanmıştır. 1462 yılına kadar yapılan kakma işlerinde doğal renkli ağaçlar kullanılmıştır. Sonrasında ise küçük ağaç parçaları kaynar yağda boyanmış ve boyanan ağaçlar ile kakmacılık yapılmıştır. Bu yıllarda ayrıca, kaplamaları kızdırılmış kuma sokup kısmen yakarak gölge verme tekniği bulunmuştur.
Rönesans Devrinin ünlü sanatçıları henüz kıl testere icat edilmediği için kunduracı bıçağı ile çalışmışlardır. Bu devirde İtalya’da kakmacılık sanatı oldukça ileri durumda idi. Sadece Floransa’da 8 tane kakma ve oyma atölyesi bulunduğu, belgelerden anlaşılmaktadır.
1560 yılında saat zembereğinden, eğe ile yapılmış ince kıl testereler kullanılmıştır. Kıl testere kullanımı kakmacılıkta çok geniş olanaklar sağlamıştır. Kıl testere ile çok ince kıvrımlı motifler kolayca kesilebilmiştir. Ayrıca değişik renkte kaplamalar üst üste konularak bir defada kesilebilmiştir. Aynı tarihlerde Anadolu, İran ve Arabistan’da çizgi süsleme tarzı ile yapılmış çiçek ve yaprak motifleri kullanılmıştır. Boyanmış ağaçların kakmacılıkta kullanılması 1570 yılına kadar sürmüştür. Renk bakımından zengin olan sıcak iklim ağaçları, bu tarihten sonra Avrupa’da tanınmaya ve kakmacılıkta kullanılmaya başlanmıştır.
Türklerde Kakmacılığın Tarihçesi
Türkler kakmacılık sanatına değişik bir boyut ve derinlik kazandırmışlardır. Özellikle islâmiyetin etkisi ile motif zenginliğinin eşsizliği birleşerek günümüze de ulaşan nadide kakma sanat eserleri yapılmıştır.
Osmanlı Sultanlarının hemen tamamı en az bir sanat dalını icra etmek üzere yetiştirilmişlerdir. Bu sanatların en yaygın olanı ise ahşap el sanatları olmuştur. Özellikle kakmacılık sanatı; daha çok saray eşyaları, ev eşyaları, takılar ile silah ve kılıfları üzerine uygulanmıştır. Masa, ayna çerçevesi, sehpa, dolap, tepsi, çeşitli panolar, rahle, bıçak, kama, tabanca ve tüfek kabzaları, beşik, çekmece gibi eşyalarda süsleme olarak görülür. Kakmacılık, cami ve türbelerdeki dolap, mihrap ve vaaz kürsüsü gibi gibi alanlarda da yaygın olarak kullanılmıştır.
Osmanlılar, bilinen tekniklerin yanı sıra kakmacılıkta; sedef, şimşir, maun, altın, gümüş, yakut ve kıymetli taşları da kullanmışlardır. Topkapı Sarayı Müzesi Hazine Dairesinde sergilenen Osmanlı padişahı 1. Ahmet’in tahtı, kakmacılığın en güzel örneklerindendir. Osmanlı Döneminden günümüze; rahle, kur’an muhafazası, sehpa, sanduka gibi kakmacılık tekniğiyle süslenmiş eserler kalmıştır.
İstanbul’daki Türk-İslâm Eserleri Müzesi ile Ankara’daki Etnografya Müzesinde kakma tekniği ile süslenmiş çok değerli örnekler sergilenmektedir.
Günümüzde kakmacılık, el sanatları olarak uygulanmaktadır. Hediyelik eşyalar, sehpalar, kutular, sandıklar ve tavlalar kakma tekniği ile süslenebilmektedir.
Not: Detaylı bilgi ve resimli örnek uygulamaları yazılı eserlerde bulabilirsiniz.
| 
